Fijnstof in bedrijven: Oorzaken, risico’s en oplossingen
- Joes van Hees
- 19 sep 2025
- 4 minuten om te lezen
Gemiddeld brengen we 80% van onze tijd door in binnenruimtes – vaak op het werk. Toch is juist die binnenlucht vaak vervuilder dan de buitenlucht. Onzichtbaar fijnstof vormt een groot risico voor gezondheid, productiviteit en machines. Gelukkig bestaan er Europese normen voor fijnstof in de buitenlucht, maar (hoe vreemd ook) niet voor de binnenlucht. Dat betekent dat werkgevers zélf maatregelen moeten nemen. Lees meer in deze blog over fijnstof bij bedrijven: Oorzaken, risico’s en oplossingen.
Wat is fijnstof, in vogelvlucht
Fijnstof staat al jaren in de belangstelling. Diverse recente publicaties beschrijven uitgebreid wat fijnstof is, de trends in concentraties in Nederland en de gezondheidseffecten die eraan worden toegeschreven. Fijnstof is een mengsel van deeltjes met verschillende grootte en van diverse chemische samenstelling. Elk fijnstofdeeltje ziet er dus weer anders uit. Fijnstof komt zowel in de buitenlucht als in de binnenlucht voor. Waarbij voor wat betreft de binnenlucht bronnen vaak terug te herleiden zijn naar het productieproces binnen een pand. Fijn stof komt zowel door natuurlijke processen als door menselijk handelen in de lucht terecht. De verblijftijd van de deeltjes in de lucht in de omgevingslucht is afhankelijk van de grootte en kan variëren van enkele dagen tot weken. Hierdoor kan het zich ook binnen panden verspreiden en zich na samenklontering afzetten op allerlei plaatsen binnen een bedrijf.
Hoe “groot” is fijnstof?
Fijnstof wordt vaak aangeduid met de letters PM (Particulate Matter) gevolgd door de maximale (aerodynamische) diameter van de deeltjes in micrometer (μm). Jarenlang heeft vooral PM10 in de belangstelling gestaan, dat zijn stofdeeltjes met een doorsnede tot maximaal 10 μm (=0,01 millimeter). Deze fractie wordt meestal bedoeld met fijnstof. De deeltjes zijn niet met het blote oog te zien. Stof dat zichtbaar is op bijvoorbeeld vensterbanken en tuinmeubilair is grofstof of samengeklonterd fijnstof.
Relatieve grootte van fijnstofdeeltjes
In vele studies zijn diverse gezondheidseffecten met PM10 in verband gebracht. De laatste jaren is de aandacht enigszins verschoven naar PM2,5 (0.0025 millimeters / de fijnere fractie van fijnstof). Doordat deze deeltjes kleiner zijn kunnen ze dieper doordringen in de longen. Daarom zijn ze mogelijk voor een deel verantwoordelijk voor de gevonden gezondheidseffecten. Om dezelfde reden wordt ook de rol van ultrafijnstof (PM0,1) steeds vaker onderzocht. Ultrafijne deeltjes hebben weinig massa en dragen relatief weinig bij aan de massa fijnstof, ook al is het aantal ultrafijne deeltjes vaak wel het hoogste van de fracties met verschillende deeltjesgrootten. Voor deze categorie kan nog worden opgemerkt dat deze deeltjes niet alleen diep de longen in kunnen dringen, maar dat ze mogelijk ook dieper in het lichaam terecht komen (zelfs als ze onoplosbaar zijn).
Fijnstof in de buitenlucht en binnenlucht (aan de mens gerelateerd)
De fractie tussen PM2,5 en PM10 in de buitenlucht bestaat vooral uit deeltjes die mechanisch worden veroorzaakt, zoals stof van bouwplaatsen en op- en overslagbedrijven en het verkeer. In de binnenlucht bestaat het fijnstof vooral uit deeltjes voortkomend uit de diverse productieprocessen. (schuren, mengen, lassen, verplaatsen (dozen en meer) slijtage vloeren en banden)
Verblijftijd in atmosfeer
Verschillende fysische en chemische processen bepalen de verblijftijd van deeltjes in de atmosfeer. Deze processen zoals coagulatie of depositie door zwaartekracht zijn afhankelijk van de deeltjesgrootte en zijn daarmee bepalend voor de afstand waarover deeltjes van verschillende grootte worden getransporteerd. Deeltjes groter dan 2,5 micron (>PM2,5) verdwijnen relatief snel uit de lucht door de zwaartekracht. Deeltjes < PM2,5 hebben een veel langere verblijftijd in de lucht.
Effecten op de gezondheid
Fijn stof komt bij inademing, afhankelijk van de deeltjesgrootte, op verschillende plaatsen in de longen en luchtwegen terecht. Uit epidemiologische studies is gebleken dat de concentratie fijn stof is geassocieerd met een groot aantal gezondheidseffecten, zoals levensduurverkorting, ziekenhuisopnames voor hart- en luchtwegaandoeningen en luchtwegklachten. Daarbij is geen drempelwaarde aangetoond waaronder deze effecten niet optreden. Het is niet duidelijk welke fracties en/of chemische componenten precies verantwoordelijk zijn voor de gezondheidseffecten. Wel wordt aangenomen dat de kleinere deeltjes (PM2,5) het meest gezondheidsrelevant zijn en dan vooral primair fijn stof gerelateerd aan verbrandingsprocessen. Ook is bekend dat grovere deeltjes (>2,5 µm) een ander type effect kan veroorzaken dan PM2,5, bijvoorbeeld een verergering van astmatische symptomen.
Fijnstof grenswaarden NL/EU/WHO
Fijnstof bij bedrijven: Oorzaken, risico’s en oplossingen
Gemiddeld ademen we 80% van onze tijd binnenlucht in. Dit vooral ook op het werk. Waar veel mensen zich in vergissen, is dat binnenlucht vaak nog méér vervuild is dan buitenlucht. Vaak valt het je niet eens op… de meeste stoffen zijn geurloos en niet met het blote oog te zien, maar ze zijn wél gevaarlijk voor de gezondheid.
Vanwege het effect van fijnstof op de menselijke gezondheid is er Europese regelgeving opgesteld ten aanzien van de concentratie fijnstof in de lucht. Al sinds 2005 gelden EU-grenswaarden voor de jaargemiddelde en daggemiddelde concentratie. De meest recente grenswaarden voor de buitenlucht zijn hierboven weergegeven. Er bestaan echter géén normen voor de binnenlucht.
Van Nederlandse werkgevers wordt goed werkgeverschap verwacht. Een te hoog (fijn)stofgehalte kent immers vele negatieve gevolgen, zoals:
verminderde werkprestaties en concentratieproblemen,
verhoogd ziekteverzuim,
hogere schoonmaak- en onderhoudskosten,
snellere slijtage van machines en installaties.
Wat kun je doen?
Ventilatie of luchtreiniging op basis van recirculatie kunnen de stofdruk enorm doen afnemen. Ventilatie betekent echter ook emissie van vervuilde lucht naar buiten, wat niet altijd wenselijk of voldoende is. Reiniging via recirculatie is vaak een betere én voordeligere oplossing, mits er geen sprake is van verhoogde CO₂-waarden of gasvormige verontreinigingen.
👉 Bij CleanAirNederland.com bieden we hiervoor praktische oplossingen met compacte industriële luchtreinigers van Njord Clean Air. Deze systemen filteren fijnstofdeeltjes tot de kleinste fracties (ePM1 90%), werken energiezuinig en zorgen voor een meetbaar gezondere en veiligere werkomgeving. Zo bescherm je niet alleen je medewerkers, maar ook je productieproces en je bedrijf.
Opmerkingen