Wetgeving luchtkwaliteit op de werkvloer

Welke regels gelden voor stof, fijnstof en gevaarlijke stoffen in productieomgevingen?

Bedrijven zijn volgens de Arbowet verplicht om werknemers te beschermen tegen schadelijke stoffen op de werkvloer. Daaronder vallen ook stof, fijnstof, houtstof, kwartsstof en lasrook in productiehallen, werkplaatsen en logistieke omgevingen. Wanneer medewerkers aan deze stoffen worden blootgesteld, moet een werkgever de risico’s beoordelen en maatregelen nemen om die blootstelling te beperken.

De basis hiervoor ligt in de Arbowet, het Arbobesluit, Europese regels voor gevaarlijke stoffen en de verplichting om risico’s op te nemen in de RI&E. Voor veel bedrijven betekent dit dat luchtkwaliteit niet alleen een technisch onderwerp is, maar ook een juridisch en organisatorisch aandachtspunt.

Wettelijke fijnstofwaarden: buitenlucht

Voor de buitenlucht gelden in Nederland wettelijke omgevingswaarden voor fijnstof.

Voor PM10 geldt nu een jaargemiddelde van 40 µg/m³ en een 24-uurgemiddelde van 50 µg/m³, dat maximaal 35 keer per jaar mag worden overschreden.

Voor PM2,5 geldt nu een jaargemiddelde van 25 µg/m³.

Vanaf 2030 worden deze normen strenger.

Wettelijke fijnstofwaarden: werkvloer

In tegenstelling tot de buitenlucht gelden er in Nederland geen wettelijke omgevingswaarden voor fijnstof op de werkvloer. (een arbeidsplaats waar het publiek normaal geen toegang heeft)

Voor de werkvloer wordt daarom vooral gekeken naar stofspecifieke grenswaarden, de aard van de blootstelling en de maatregelen die een werkgever neemt.

Maar wat geldt er dan voor fijnstof in productieomgevingen?

Zoals hierboven beschreven zijn bedrijven volgens de Arbowet verplicht om werknemers te beschermen tegen schadelijke stoffen op de werkvloer. En valt fijnstof hier ook onder. Wanneer medewerkers aan stof en fijnstof worden blootgesteld, moet een werkgever de risico’s beoordelen en maatregelen nemen om die blootstelling te beperken. Toch bestaan er officieel geen wettelijke waarden. Wel zien we dat veel bedrijven de wettelijke omgevingswaarden voor fijnstof steeds vaker ook willen hanteren voor binnensituaties. Veel kantoren voldoen zonder meer. Helaas is dit niet altijd het geval bij productielocaties.

Bron NL: Website iplo.nl lucht-omgevingswaarden

Bron BE: Website irceline.be de-luchtkwaliteit beoordeling

Maar wat geldt er dan wel in productieomgevingen?

Zoals aangegeven in de Arbowet moet de werkgever er voor zorgen dat de luchtkwaliteit geen gevaar oplevert voor de gezondheid en veiligheid van werknemers. Voor sommige stoffen, zoals kankerverwekkende stoffen, gelden daarnaast aanvullende grenswaarden.

Voorbeelden van grenswaarden voor stof

De exacte grenswaarden verschillen per stofsoort.

Enkele bekende voorbeelden uit industriële omgevingen zijn:

Houtstof

In het conceptadvies van de Nederlandse Gezondheidsraad over houtstof worden risiconiveaus genoemd van 0,1 mg/m³ (streefrisico) en 2,9 mg/m³ (verbodsrisico), beide als TGG-8u. Dat zijn dus weliswaar nog advies-/consultatiewaarden, niet de nieuwe wettelijke grenswaarde.

Voor hardhout gelden reeds jaren wettelijke grenswaarden. Wat betekent dat blootstelling in de praktijk zo veel mogelijk verder moet worden verlaagd.
Zie onder.

Kwartsstof (kristallijn silica)

Voor respirabel kwarts geldt een wettelijke grenswaarde van 0,075 mg/m³ als TGG-8u. Deze grenswaarde is laag, omdat kwartsstof ernstige schade aan de longen kan veroorzaken en bovendien als kankerverwekkend risico wordt behandeld. Kwartsstof komt onder meer vrij bij:

slijpen
stralen
steenbewerking

De grenswaarde ligt veel lager omdat deze stof sterk schadelijk kan zijn voor de longen.

Metaalstof en lasrook

Ook bij metaalbewerking kunnen verschillende soorten stof en damp vrijkomen, bijvoorbeeld:

mangaan
nikkel
chroomverbindingen

Voor lasrook geldt in Nederland een wettelijke grenswaarde van 1 mg/m³ voor een 8-urige werkdag. Daarnaast kunnen in lasrook componenten voorkomen, zoals metalen en chroomverbindingen, waarvoor afzonderlijke en strengere regels gelden.

Een klein actualiteitenblok over
Hardhoutstof

Voor hardhoutstof geldt op de werkvloer een wettelijke grenswaarde van 2 mg/m³ als gemiddelde blootstelling over 8 uur. Daarnaast geldt een streefwaarde van 0,2 mg/m³, wat betekent dat blootstelling in de praktijk zo veel mogelijk verder moet worden verlaagd. Omdat hardhoutstof onder de regels voor kankerverwekkende stoffen valt, is extra aandacht voor beheersmaatregelen noodzakelijk. Bij recirculatie geldt bovendien dat de teruggevoerde lucht na filtering nooit meer dan 10% van de grenswaarde mag bevatten. Voor houtstof komt dat neer op maximaal 0,2 mg/m³ in de retourlucht. Er loopt daarnaast een openbare consultatie over houtstof vanuit de Gezondheidsraad, met reacties tot 2 maart 2026. Dat is dus nog geen definitieve nieuwe wettelijke norm.

Lasrook
Voor lasrook heeft de Europese Commissie in 2025 voorgesteld om welding fumes onder de CMRD te brengen; na aanneming krijgen lidstaten twee jaar voor omzetting in nationale wetgeving.

Waarom een gewone sensormeting hiervoor niet volstaat

Een gewone sensormeting kan nuttig zijn om trends, piekmomenten en verschillen tussen ruimtes zichtbaar te maken. Voor een formele toetsing aan wettelijke grenswaarden is dat echter niet voldoende. De Nederlandse Arbeidsinspectie geeft aan dat een blootstellingsbeoordeling specialistische kennis vraagt en moet worden uitgevoerd door een deskundige op het niveau van een arbeidshygiënist. Daarbij wordt gewerkt met een geaccepteerde methode, zoals NEN 689, en moet de aanpak goed worden vastgelegd in een rapport.

Voor dit soort beoordelingen gaat het bovendien niet alleen om een algemene meting in de ruimte, maar om de daadwerkelijke blootstelling van werknemers. Volgens het RIVM is meten in de ademzone de standaard voor persoonlijke blootstellingsmetingen. Het RIVM stelt ook dat sensoren op dit moment nog niet geschikt zijn om blootstelling te toetsen aan grenswaarden; daarvoor is het gebruik nog niet gevalideerd.

Bij bijvoorbeeld hardhoutstof speelt dat extra sterk. Voor hardhoutstof geldt op de werkvloer een wettelijke grenswaarde van 2 mg/m³ als 8-uursgemiddelde en een streefwaarde van 0,2 mg/m³. Omdat hardhoutstof onder de regels voor kankerverwekkende stoffen valt, moet blootstelling zo laag mogelijk worden gehouden. Bij recirculatie mag de teruggevoerde lucht na filtering bovendien niet boven 10% van de grenswaarde uitkomen, dus maximaal 0,2 mg/m³. Juist dan is een formele en deskundige beoordeling essentieel.

Welke partijen moet u hiervoor raadplegen?

Voor dit type vraagstukken is het verstandig om niet alleen naar sensordata te kijken, maar de juiste specialistische partijen te betrekken:

Een arbeidshygiënist of arbeidshygiënisch adviesbureau voor de blootstellingsbeoordeling, interpretatie en rapportage. De Arbeidsinspectie adviseert hier expliciet ondersteuning door een deskundige op het niveau van een arbeidshygiënist.
Een gespecialiseerd meetbureau voor persoonlijke blootstellingsmetingen in de ademzone van medewerkers, uitgevoerd volgens een geschikte meetstrategie.
Een geaccrediteerd laboratorium voor analyse van de genomen monsters, wanneer formele onderbouwing nodig is. Dit volgt logisch uit de eis om met een deskundige en geaccepteerde methode te werken.
Een arbodienst of bedrijfsarts wanneer blootstelling aan gevaarlijke stoffen ook moet worden meegenomen in periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek. Arboportaal noemt dit expliciet voor werknemers die aan houtstof kunnen worden blootgesteld.

Een gewone sensormeting is dus waardevol voor signalering, trendanalyse en het zichtbaar maken van pieken, maar niet voldoende om formeel aan te tonen dat aan wettelijke grenswaarden wordt voldaan.

Daarvoor is een deskundige blootstellingsbeoordeling nodig, met persoonlijke metingen in de ademzone en een passende meet- en beoordelingsmethode.

Wilt u weten welke partij voor uw situatie het meest geschikt is, dan brengen wij u graag in contact met een arbeidshygiënist, gespecialiseerd meetbureau of andere passende deskundige.

Wanneer wordt stof een risico volgens de wet?

Niet elke hoeveelheid stof is direct een overtreding. De wet werkt met zogenaamde grenswaarden.

Een grenswaarde geeft aan hoeveel van een bepaalde stof een werknemer gemiddeld gedurende een werkdag mag inademen zonder dat dit schadelijk wordt geacht voor de gezondheid.

Deze waarden worden meestal uitgedrukt in:

milligram per kubieke meter lucht (mg/m³)

De grenswaarde geldt doorgaans voor een gemiddelde blootstelling over 8 uur. Wanneer een bedrijf structureel boven deze waarde uitkomt, moet de werkgever maatregelen nemen om de blootstelling te verminderen.

Link naar Normen luchtkwaliteit van de Rijksoverheid

Herken een extra risico: het gezondheidsgevaar-pictogram

Het GHS08-pictogram, de rode ruit met het zwarte torso en de ster op de borst, wijst op ernstig gezondheidsgevaar. Dit pictogram wordt gebruikt bij stoffen die onder meer kankerverwekkend, mutageen, reproductietoxisch, orgaanschadelijk of gevaarlijk bij inademing kunnen zijn. Wanneer dit pictogram voorkomt op een product, veiligheidsinformatieblad of processtof, is extra aandacht voor blootstelling, grenswaarden en beheersmaatregelen noodzakelijk. Dat geldt ook voor bepaalde stoffen en emissies die tijdens het werk ontstaan, zoals lasrook, houtstof en kwartsstof.

pictogram maakt duidelijk dat het product op lange termijn gevaarlijk kan zijn voor de gezondheid.

Tot slot: De zorgplicht van de werkgever

Een werkgever moet actief voorkomen dat medewerkers worden blootgesteld aan gevaarlijke concentraties stof. In de praktijk betekent dit onder meer dat risico’s in de RI&E worden opgenomen, dat blootstelling wordt beoordeeld, en dat doeltreffende maatregelen worden genomen en vastgelegd. Arboportaal benadrukt dat werkgevers moeten inventariseren aan welke stoffen werknemers worden blootgesteld en in welke mate.

Wanneer de blootstelling volgens de normering te hoog is, moeten maatregelen worden getroffen. Voor sommige stoffen, zoals kankerverwekkende stoffen, gelden daarnaast aanvullende verplichtingen.

Van wetgeving naar praktische maatregelen

Wetgeving naleven betekent in de praktijk dat bedrijven blootstelling moeten beoordelen en, waar nodig, maatregelen moeten nemen. Denk aan bronafzuiging, betere ventilatie, structurele schoonmaak, technische procesaanpassingen en aanvullende luchtreiniging waar restvervuiling in de ruimte blijft hangen.

Lees ook:
Stof in de productiehal verminderen
Industriële luchtreinigers voor industrie en logistiek
Luchtkwaliteit meten op de werkvloer

De STOP-strategie

Bij het nemen van maatregelen moet de werkgever de STOP-strategie volgen. Dat is de officiële volgorde voor het beperken van blootstelling aan gevaarlijke stoffen.

1. Substitutie

Vervang een gevaarlijke stof, werkwijze of toepassing waar mogelijk door een veiliger alternatief.

2. Technische maatregelen

Beperk het vrijkomen en verspreiden van stof met maatregelen zoals gesloten systemen, bronafzuiging, ventilatie en waar passend industriële luchtreiniging.

3. Organisatorische maatregelen

Pas werkprocedures aan, beperk blootstellingsduur, verbeter schoonmaak en zorg voor heldere instructies.

4. Persoonlijke beschermingsmiddelen

Gebruik PBM alleen als aanvullende maatregel wanneer hogere maatregelen onvoldoende zijn.

Voldoet uw bedrijf aan de regels voor stof op de werkvloer?

Veel bedrijven denken dat hun luchtkwaliteit op orde is, terwijl in de praktijk de blootstelling hoger kan zijn dan verwacht. Wilt u weten waar uw organisatie staat ten opzichte van risico’s, grenswaarden en beheersmaatregelen?

Doe dan de Quickscan Luchtkwaliteit en Wetgeving of neem contact op met CleanAirNederland voor een praktische beoordeling van uw situatie.

Controleer of u voldoet aan de richtlijnen